Người già thường hay hoài niệm. Hôm nay dọn tủ sách, tôi lục ra mấy cuốn tiểu thuyết dịch kiểu cũ ngày xưa, kiểu như:

"Ôi lạy Chúa! Nhân danh Thượng đế, bạn thân mến ơi, ngài không thể làm thế được!"

"Thật lòng mà nói, anh bạn ạ, điều này thật không thể tin nổi!"

Đọc lên nghe phong cách "phim dịch" cực kỳ đậm đặc, chắc giờ sẽ bị chê là "giả tạo", "không tự nhiên". Dịch thuật ngày nay đều hướng tới việc "khử mùi dịch", phải đọc mượt như tác phẩm gốc vậy.

Nhưng đột nhiên tôi thấy... nhớ cái chất giọng ấy. Nó mang một vẻ đẹp thời đại và hình thức độc đáo. Nó nhắc bạn rõ ràng rằng: bạn đang đọc một câu chuyện từ phương trời xa lạ, nơi cách nói năng, tư duy của con người có chút khác biệt. Chính cái "khoảng cách" ấy, không phải cũng là một nét đẹp ngoại lai sao?

Như khi nghe làn điệu cải lương, xem văn ngôn cổ, cái "chất giọng" khác đời thường ấy lại chính là một phần của nghệ thuật. Lối dịch cũ với câu văn hơi dài, những thán từ đặc trưng ("ôi", "à", "bạn già của tôi"), cùng trật tự câu không quen thuộc lắm, đã vô hình định hình ấn tượng ban đầu của thế hệ chúng tôi về "văn học phương Tây" - một tưởng tượng lãng mạn trang nhã mà hơi khoa trương, đầy khoảng cách.

Tất nhiên, tôi hoàn toàn hiểu và ủng hộ xu hướng dịch thuật hiện đại hướng tới sự tự nhiên, trôi chảy, bản địa hóa. Điều này giúp giảm rào cản đọc hiểu rất nhiều, là tiến bộ. Chỉ thỉnh thoảng tự hỏi, khi mọi bản dịch đều trở nên "mượt mà" vô cùng, không chút cách biệt như truyện mạng trong nước, liệu có đánh mất đi cái mác nhắc nhở về "khác biệt văn hóa"? Cái "hương vị" đặc trưng của một thời dịch thuật ấy, như tiếng băng cũ, dần biến mất.

Không biết có ai cùng thế hệ đồng cảm không? Hay các bạn trẻ đọc lối dịch cổ điển này thấy thế nào? Có thấy buồn cười, hay cũng cảm nhận được chút thú vị khác lạ?