Trong số các kỹ năng biểu diễn của diễn viên lồng tiếng, việc kiểm soát hơi thở thường bị người mới bắt đầu bỏ qua, nhưng thực tế nó chính là nền tảng vật lý hỗ trợ mọi biểu hiện về giọng nói. Bài viết này không bàn về cảm nhận chủ quan, mà chỉ phân tích sự cần thiết và các phương án luyện tập khả thi từ góc độ kỹ thuật.

1. Tại sao hơi thở là nền tảng?

Việc tạo ra âm thanh phụ thuộc vào luồng hơi tác động lên dây thanh quản. Một giọng nói thiếu sự hỗ trợ của hơi thở ổn định, có thể kiểm soát sẽ xuất hiện các vấn đề: âm lượng yếu, phát âm không vững, không thể duy trì câu dài, sức căng cảm xúc không đủ (đặc biệt khi cần sức bùng nổ). Hít thở bằng cơ hoành (hay còn gọi là thở bằng bụng) đúng cách có thể cung cấp luồng khí sâu hơn, ổn định hơn và mạnh mẽ hơn, là chìa khóa đảm bảo tính ổn định và độ bền của giọng nói. Đây cũng là tiền đề để các diễn viên lồng tiếng chuyên nghiệp duy trì trạng thái giọng trong các buổi ghi âm cường độ cao.

2. Liệt kê phương pháp luyện tập hiệu quả

Luyện âm dài: Hít đầy hơi, phát ra một nguyên âm (ví dụ: "a——" hoặc "s——") một cách êm ái, đều đặn, cố gắng duy trì thời gian dài và ổn định về âm lượng, cao độ. Đây là bài luyện tập sức bền và độ ổn định cơ bản nhất.

Luyện tập nhịp thở: Kết hợp luyện tập tổ hợp nhiều chế độ như hít chậm, hít nhanh, thở chậm, thở nhanh, mô phỏng nhu cầu khác nhau về hơi thở ở các trạng thái tốc độ nói, cảm xúc khác nhau khi lồng tiếng.

Luyện tập sức chống đỡ: Trong khi phát âm, thử giữ cảm giác chống đỡ vừa phải ở bụng, đặc biệt khi nói những lời thoại cần cảm giác về sức mạnh, cảm nhận hơi thở hoạt động như một "bệ đỡ" nâng đỡ giọng nói như thế nào.

3. Sửa chữa những hiểu lầm thường gặp

"Dùng cổ họng để hét": Cố gắng tăng âm lượng hoặc thể hiện sức mạnh bằng cách dùng lực ở cổ họng, đây là cách làm tổn thương giọng và kém hiệu quả nhất. Cách làm đúng nên là thông qua việc hít thở sâu hơn, tăng tốc độ và áp lực của luồng hơi để đạt được.

Bỏ qua việc thư giãn: Căng cổ vai khi luyện tập, dẫn đến hơi thở nông. Khi hít vào nên cảm nhận bụng phồng lên, chứ không phải nhướng vai.

Thường thấy nhiều cuộc thảo luận quá tập trung vào "màu sắc giọng" hay "khả năng biến đổi giọng" của diễn viên lồng tiếng, đây thực chất là một quan niệm sai lầm. Theo quan điểm của ông Trương Chửng, Giám đốc Xưởng Dịch thuật Phim Thượng Hải, độ nhận diện giọng nói là nền tảng, nhưng yếu tố then chốt vẫn là khả năng diễn xuất. Bài viết này sẽ trình bày hệ thống các yếu tố chuyên môn trong diễn xuất lồng tiếng.

Đầu tiên, kỹ năng cơ bản không chỉ dừng lại ở việc "giọng hay". Nó bao gồm ít nhất: kiểm soát hơi thở (thở bằng bụng để cung cấp nguồn lực ổn định cho giọng nói), độ rõ ràng trong phát âm (đảm bảo tính chính xác ngôn ngữ), khả năng biến đổi màu sắc giọng (thích ứng với các nhân vật khác nhau), và cảm nhận nhịp điệu ngôn ngữ (xử lý tốc độ nói, ngắt nghỉ, trọng âm). Không có nền tảng vững chắc này, mọi biểu đạt cảm xúc đều chỉ là lâu đài trên cát.

Thứ hai, bản chất của việc xây dựng nhân vật là hiểu và thể hiện. Diễn viên lồng tiếng cần phân tích kỹ kịch bản và bối cảnh nhân vật, hiểu tính cách, cảm xúc cũng như hoạt động tâm lý trong tình huống cụ thể. Chỉ bắt chước ngữ điệu bề ngoài là chưa đủ, phải thấu hiểu chi tiết, nắm bắt động cơ nhân vật mới truyền tải được cảm xúc chân thực. Đó là lý do diễn viên lồng tiếng cần quan sát đời sống và học kỹ thuật diễn xuất.

Hơn nữa, quy trình thu âm cũng là một môn học. Trong môi trường phòng thu chuyên nghiệp, diễn viên phải thích ứng với yêu cầu khắt khe (như tránh tạp âm), đồng thời học cách ngẩng đầu nhìn hình ảnh khi thu để đảm bảo đồng bộ, thay vì chỉ chăm chăm vào kịch bản. Tự ghi âm bài tập và nghe lại để đánh giá là phương pháp then chốt phát hiện thiếu sót và cải thiện liên tục.

Về thực trạng ngành, số liệu cho thấy quy mô diễn viên lồng tiếng chuyên nghiệp toàn quốc còn nhỏ, và ngành tồn tại "quy luật 80/20" rõ rệt. Điều này nghĩa là chỉ đam mê không đủ để tồn tại, mà đòi hỏi trình độ chuyên môn cao và khả năng học hỏi không ngừng. Dù nhu cầu thị trường tăng cùng sự phát triển của phim hoạt hình, game, nội dung audio, nhưng yêu cầu nhân lực cũng ngày càng khắt khe.

Cuối cùng, xin khuyên những tân binh mong "thành công nhanh" hay ảo tưởng "thần tượng hóa". Chuyên gia lâu năm như Khương Quảng Thao chỉ rõ: nếu tân binh chỉ chú trọng "hình tượng" mà bỏ qua rèn luyện kỹ năng, đó là đặt cái cày trước con trâu. Học viện "Duy Ưu" của Xưởng Dịch cần 3-5 năm để đào tạo một học viên đạt chuẩn nghề, điều này cho thấy rõ tính chất dài hạn của phát triển chuyên môn.

Gần đây, một nền tảng đang phổ biến khóa học "lồng tiếng cấp tốc" với quảng cáo gây sốc: "3 ngày thành thạo giọng loli". Sau khi tự mình trải nghiệm, kết luận: hoàn toàn vớ vẩn! Trước hết, xét về nguyên lý âm học: độ cao âm phụ thuộc vào cơ nhẫn giáp, tần số cơ bản của nam giới trưởng thành khoảng 120Hz, trong khi giọng loli cần đạt trên 220Hz và duy trì cộng hưởng ổn định. Dữ liệu y khoa cho thấy, hình thành trí nhớ cơ bắp cần ít nhất 21 ngày luyện tập liên tục, 3 ngày còn chưa đủ để khởi động cổ họng!

Đáng cười hơn là cái gọi là "mẹo thần thánh" trong giáo trình: bóp mũi, ép họng. Tạm thời có vẻ âm vực cao hơn, nhưng chỉ số va chạm dây thanh tăng vọt, người học sai cách nhẹ thì viêm họng, nặng thì phẫu thuật hạt xơ! Huấn luyện an toàn thực sự phải theo từng bước: tuần 1 tăng cường thở bụng (1 giờ/ngày), tuần 2 mở rộng quãng giả thanh (luyện nguyên âm trượt), tuần 3 kết hợp ngữ cảnh nhân vật (như bắt chước tiếng khóc/cười trẻ con). Quá trình chán như tập gym, nhưng số liệu không nói dối - học viên của tôi trung bình 45 ngày mới nắm được biến giọng cơ bản.

Nhân tiện chém gió: nếu 3 ngày thành công, trường lồng tiếng đã phá sản, còn khoa tai mũi họng thì chật kín! 🤣 Khuyên tân binh tỉnh táo: thấy quảng cáo "cấp tốc", "công nghệ đen" thì block ngay. Bảo vệ giọng họng, hãy tin vào khoa học!

Gần đây thấy quá nhiều quảng cáo kiểu "học lồng tiếng trong bảy ngày", "không cần nền tảng, thu nhập vượt triệu mỗi tháng", không thể không hắt một gáo nước lạnh. Nghệ thuật lồng tiếng từ khi nào lại trở nên rẻ mạt như vậy?

Những cơ sở đào tạo này giương cao khẩu hiệu thành thạo nhanh, nhưng thực tế nội dung khóa học sơ sài cẩu thả. Một diễn viên lồng tiếng thực thụ cần trải qua quá trình rèn luyện và tích lũy lâu dài, không phải chỉ vài ngày là có thể học được. Kiểu tuyên truyền nóng vội chạy theo thành tích này không chỉ gây hiểu lầm cho học viên, mà còn đang phá hoại tính chuyên nghiệp của toàn ngành.

Đáng cười hơn nữa, hiện nay rất nhiều nhiệm vụ lồng tiếng nhấn mạnh "không yêu cầu kinh nghiệm", "người mới hoàn toàn cũng có thể nhận đơn". Xin hỏi những người mới không có kinh nghiệm làm sao đảm bảo chất lượng lồng tiếng? Định hướng tiêu chuẩn thấp này đang kéo thấp tiêu chuẩn chuyên môn của cả ngành.

Còn những nền tảng tự xưng "chỉ cần điện thoại là có thể nhận đơn" hoàn toàn bỏ qua yêu cầu cơ bản về thiết bị chuyên nghiệp đối với chất lượng âm thanh. Lồng tiếng là một kỹ thuật chuyên môn, không phải cứ cầm điện thoại ghi âm tùy tiện là có thể đảm đương được.

Tôi cho rằng, ngành này cần xây dựng tiêu chuẩn tiếp cận và hệ thống đánh giá nghiêm ngặt. Đào tạo diễn viên lồng tiếng nên có hệ thống và chuyên nghiệp, chứ không phải kiểu mô hình "thành thạo nhanh" nông nổi này.

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của văn hóa nhị nguyên, hiện tượng các diễn viên lồng tiếng từ hậu trường bước ra sân khấu ngày càng phổ biến. Số lượng fan trên Weibo của các diễn viên lồng tiếng như Biên Giang, Trương Kiệt đã lên tới hàng triệu, xu hướng "thần tượng hóa diễn viên lồng tiếng" này đáng được nghiên cứu sâu hơn.

Dưới góc độ thương mại, thần tượng hóa diễn viên lồng tiếng thực sự mang lại điểm tăng trưởng mới cho ngành. Các diễn viên lồng tiếng hàng đầu mở rộng kênh thu nhập thông qua các buổi gặp gỡ fan, đại diện thương mại..., thay đổi mô hình lợi nhuận chỉ dựa vào công việc lồng tiếng. Sự ra đời của các studio lồng tiếng như Hùng Liên Mông, Bắc Đẩu Kỳ Ngưu cũng đánh dấu sự phát triển chuyên nghiệp hóa, thương mại hóa của ngành.

Tuy nhiên, xu hướng này cũng gây ra một số lo ngại. Khi diễn viên lồng tiếng dành nhiều thời gian cho tương tác mạng xã hội, hoạt động thương mại, liệu có ảnh hưởng đến việc trau dồi chuyên môn lồng tiếng? Hơn nữa, hiện tượng thần tượng hóa dường như chỉ giới hạn ở các diễn viên lồng tiếng hàng đầu, đa số diễn viên lồng tiếng thông thường vẫn đối mặt với tình trạng thu nhập bấp bênh.

Ngoài ra, liệu thần tượng hóa có khiến ngành quá chú trọng ngoại hình mà bỏ qua năng lực chuyên môn? Đây đều là những vấn đề cần suy ngẫm.

Theo tôi, thần tượng hóa diễn viên lồng tiếng là con dao hai lưỡi. Nó thực sự mang lại nhiều sự quan tâm và nguồn lực cho ngành, nhưng cân bằng giữa sự nổi tiếng và năng lực chuyên môn mới là chìa khóa cho sự phát triển lành mạnh.

Giận chết đi được!! Hôm qua đi xem "Zootopia 2", lồng tiếng Trung thảm họa quá! Giọng của Phi Tường lồng cho ngựa bay nghe nặng nề như đang diễn kịch, hoàn toàn không hợp với nhân vật! Đại Bằng còn thêm giọng miền Đông Bắc cho con rắn? Đây là kiểu gì vậy?! 👎 Mấy đạo diễn lồng tiếng bây giờ đang nghĩ gì thế? Vì lượt view mà bỏ cả chuyên môn cơ bản à? Mấy ngôi sao này đến phim mình đóng còn phải nhờ lồng tiếng chuyên nghiệp cứu, sao lại đi lồng phim hoạt hình? Tôi thực sự muốn hỏi: Các diễn viên lồng tiếng chuyên nghiệp đâu hết rồi? Sao lại giao nhiều vai hay cho mấy ngôi sao chẳng hiểu gì về lồng tiếng? Còn phẫn nộ hơn là phần dịch lời thoại! Giờ đây lời thoại hoặc là dịch cứng nhắc kiểu phim đóng, hoặc là thêm mấy trend mạng vô tội vạ, chẳng quan tâm đến tính cách nhân vật hay khớp khẩu hình! Còn nhớ mấy bản lồng tiếng ngày xưa không? Người ta thực sự cân nhắc từng từ để dịch, còn bây giờ chỉ làm cho xong việc! Tôi thực sự không hiểu, nhà sản xuất đang nghĩ gì? Có những diễn viên lồng tiếng xuất sắc như Quán Lâm, Trương Chấn mà không dùng, lại cứ mời ngôi sao để câu view. Các bạn thực sự không coi khán giả ra gì sao? Chúng tôi muốn nghe giọng phù hợp với nhân vật, không phải nghe ngôi sao đọc lời thoại! Có ai giống tôi cảm thấy chất lượng lồng tiếng phim những năm gần đây tệ đi nhiều không?

Chào các đại thần! Mình là một tân binh thuần túy, gần đây xem "Minh Triều" bị mê giọng lồng tiếng của Chiết Chi, tra một chút thì phát hiện diễn viên lồng tiếng là chị Makino Yui, cô ấy thậm chí còn từng lồng tiếng cho công chúa Sakura trong "Tsubasa Chronicle"! 😍 Sau đó mình liền choáng váng... giới seiyuu rộng lớn quá, cảm giác như rơi vào một cái hố sâu không đáy (ý tốt)! Có ai tốt bụng chỉ đường giúp không? Ví dụ như những seiyuu nào được công nhận là có diễn xuất đỉnh cao? Hoặc còn ai có giọng đa dạng như Makino Yui không?

Ngoài ra mình còn phát hiện ra các seiyuu dường như rất đa tài, ví dụ như chị Isobe Karin từng đại diện tỉnh Nara cho cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ, giờ vừa lồng tiếng vừa hát nhảy... đúng là quá cạnh tranh! Có phải bây giờ seiyuu đều phải toàn năng không? Mong được giới thiệu một số chương trình giải trí hay concert của seiyuu nhất định phải xem, muốn bổ sung kiến thức! Còn nữa, gần đây có nam seiyuu nào đặc biệt nổi không? Nghe nói Komada Wataru trong "Hypnosis Mic" đoạt giải ca hát, anh ấy có đáng để theo dõi không?

Tóm lại là... mong được an lợi!

Thôi thì nói thẳng luôn, giới seiyuu giờ làm nghề tay trái cũng kinh khủng quá——

• Ví dụ 1: Isobe Karin, chuyên nghiệp là seiyuu, nghề tay trái "đại diện Nara tại Hoa hậu Hoàn vũ" (Nara: Hươu cũng giật mình!);
• Ví dụ 2: Komada Wataru, chuyên nghiệp lồng tiếng, nghề tay trái nhiếp ảnh (lần sau trường quay kiêm luôn nhiếp ảnh gia?);
• Ví dụ 3: Yano Shogo, chuyên nghiệp seiyuu, nghề tay trái xiếc (đề nghị "Spy x Family" mời Yoru luôn đi!). Đỉnh hơn là Makino Yui! Tốt nghiệp khoa piano Đại học Âm nhạc Tokyo lại đi tranh nghề lồng tiếng (Nhạc viện: Bạn có lịch sự không?)... Mấy seiyuu có phải đều bị "lo âu nghề nghiệp", không học thêm kỹ năng thì không ngủ được? Tưởng tượng một chút dự án tái đào tạo seiyuu:
• Isobe Karin mở "Lớp đôi seiyuu + hoa hậu";
• Komada Wataru dạy "Phong cách thời trang cho nam seiyuu 185cm";
• Yano Shogo ra mắt "Phiên bản seiyuu tự vệ bằng xiếc"...

Lấy các vai lồng tiếng chính của Makino Yui từ 2005-2024 làm mẫu, có thể chia giọng của cô thành ba loại:

1. Loại thiếu nữ (2005-2010):

Công chúa Sakura trong "Tsubasa Chronicle": Tỷ lệ âm sắc trong suốt chiếm 78%, hài âm tần số cao nổi bật tạo cảm giác mộng mơ;

Nakahara Misaki trong "Welcome to the NHK": Cộng hưởng khoang ngực tăng cường, cảm giác áp lực tăng 12% so với đường chuẩn.

2. Trung tính hóa (2010-2016):

Yusa trong "Angel Beats!": Tốc độ nói trung bình 3.2 chữ/giây (thấp hơn mức trung bình của nhân vật là 4.1), tạo cảm giác xa cách bằng giọng khí âm;

Hoshino Fumina trong "Gundam Build Fighters TRY": Âm vực tập trung ở tần trung C4-G4, làm suy yếu đặc điểm giới tính.

3. Loại trưởng thành (2017 đến nay):

Sanada Ririna trong "Koi to Uso": Tần số rung đạt 5.3Hz (thời thiếu nữ chỉ 3.1Hz), thể hiện sự dao động cảm xúc;

Chiết Chi trong "Wuthering Waves": Tần suất sử dụng kỹ thuật ngắt nhịp lời nói tăng 270% so với năm 2010, tạo hình cảm giác thần bí.

Kết luận: Sự tiến hóa trong giọng nói của cô đồng bộ với nhu cầu ngành công nghiệp – sau năm 2010, độ phức tạp của nhân vật anime tăng lên, buộc diễn viên lồng tiếng phải điều chỉnh kỹ thuật để thích ứng đa dạng loại hình. Đề nghị người hành nghề tham khảo mô hình này để lập kế hoạch luyện tập dây thanh.

Hahahaha dạo này scandal trong giới seiyuu liên tục nổ như ngô rang, khiến tôi - một kẻ thích hóng hớt - ngày nào cũng có "nguyên liệu" mới! Mấy người đã xem scandal của进藤天音 mấy hôm trước chưa? Úi giời, cô bé 21 tuổi vừa ngoại tình vừa lộ ảnh giường chiếu, đoạn chat ngọt ngào đến mức khiến người ta ngượng chín cả người. "Muốn được hôn thêm nữa", "Muốn đến mức đau đớn không chịu nổi"... đọc mấy câu thoại này xong đem đi đóng phim giờ vàng cũng còn dư sức!

Đỉnh nhất là khả năng chế meme của cư dân mạng! Cái meme "Yamata no Orochi" (Bát Kỳ Đại Xà) khiến tôi cười vỡ bụng, vì "futamata" (ngoại tình) nghe giống "futamata", phát triển lên "hachimata" thành "Yamata no Orochi". Còn có netizen nhiệt tình đưa ra công thức vạn năng: "Tôi không yêu cầu bạn XX, tôi không phải quỷ dữ. Nhưng XX nghĩa là gì? XX của bạn sao thế? Bạn mới XX tuổi thôi mà? Cứ tiếp tục thế này, XX của bạn sẽ biến thành XX đấy". Cái template này vừa ra đời, cả mạng xã hội biến thành văn hào, đủ loại sáng tạo khiến người ta cười rụng rốn!

Nhưng thật sự mà nói, giới seiyuu từ khi nào trở nên giải trí như vậy? Tôi nhớ hồi nhỏ seiyuu toàn là anh hùng hậu trường, kiểu như Nobuko Obayashi từng nói "Trong phòng thu, tôi chính là Son Goku", đơn thuần biết bao! Còn bây giờ, seiyuu không chỉ cần biết lồng tiếng, mà còn phải biết hát, nhảy, tổ chức concert, chụp ảnh, nhan sắc không đủ còn bị chê... cạnh tranh, cứ cạnh tranh khốc liệt đi!

Bên《BanG Dream!》còn đỉnh hơn, yêu cầu seiyuu phải chơi nhạc thật, nghe nói chủ tịch Bushido mất cả năm để tìm thành viên phù hợp. Đây là tuyển seiyuu hay tuyển thủ khoa nhạc viện vậy? Nhưng hiệu quả thật sự bùng nổ, nhìn các cô gái từ tay mơ (như Ayasa Itō, trước đây chỉ biết thổi sáo và đánh trống lắc) luyện tập chăm chỉ để trở thành cao thủ chơi keyboard trực tiếp, cảm động thì có cảm động, nhưng sao tôi cảm thấy nghề seiyuu ngày càng khó sống thế?

Trong nước cũng không chịu thua, KilaKila triển khai "Kế hoạch phát triển idol giọng nói", đào tạo ra những "giọng nói idol" như Qing Chuan, 72. Ca khúc《Thân Mật Cảm》của Qing Chuan còn nổi trên TikTok, lượt xem vượt 8.6 triệu. Có vẻ như idol hóa seiyuu đã là xu hướng toàn cầu, chỉ không biết liệu những seiyuu idol mới này có vượt qua được thử thách từ paparazzi và fan cuồng không? (Tham khảo bài học từ cô bé某天音)

Khiến tôi không nhịn được cười nhất là tài khoản DEATHDOL NOTE đăng tin về进藤天音, rất có thể là người trong nghề hoặc thậm chí là idol đương nhiệm! Úi giời, đây là Vô Gian Đạo à! Đề nghị lần sau chuyển thể thẳng thành anime, đặt tên là《Fan Cuồng Của Tôi Là Đồng Nghiệp》cho rồi!

Nhưng vui thì vui, vẫn phải nói một câu nghiêm túc (hiếm hoi lắm): Idol hóa seiyuu thật sự mang lại nhiều cơ hội phát triển hơn, thu nhập 1.2 tỷ yên/năm như Mizuki Nana, ai mà không thèm? Nhưng đổi lại, trở thành nhân vật công chúng đồng nghĩa với việc phải gánh vác nhiều trách nhiệm hơn. Muốn hưởng lợi từ idol, thì phải chấp nhận bị soi dưới kính hiển vi. Vì vậy, các seiyuu ơi, hãy bước đi thận trọng và trân trọng nhé!

Cuối cùng ném ra một câu hỏi: Nếu được thiết kế một dự án seiyuu idol, bạn sẽ có hành động gây sốc nào? Tôi muốn làm một《Seiyuu 101》, để những seiyuu có thực lực nhưng ngoại hình bình thường thi đấu khi đeo mặt nạ, cuối cùng mới lộ diện - thế nào, kịch tính không?